Datagestuurd Begroten: Praktische Inzichten voor Binnenlands Bestuur

Jan de Groot · 2026-02-16

Je kent het wel: de jaarlijkse begrotingsronde komt eraan en je vraagt je af of er niet een slimmere manier is. Een manier die verder gaat dan Excel-sheets en historische cijfers. Datagestuurd begroten kan het antwoord zijn, maar hoe begin je er eigenlijk mee? Het gaat niet om ingewikkelde algoritmes of dure software. Het gaat om het stellen van de juiste vragen aan je data. Wat vertellen de cijfers van vorig jaar ons over dit jaar? Welke trends zien we in de gemeente? En hoe kunnen we die kennis gebruiken om betere beslissingen te nemen? ### Waarom datagestuurd begroten nu relevant is We leven in een tijd waarin data overal is. Van energieverbruik in gemeentelijke gebouwen tot het gebruik van openbaar groen. Die informatie blijft vaak onbenut. Terwijl het juist goud waard kan zijn bij het maken van realistische begrotingen. Stel je voor: je kunt voorspellen wanneer bepaalde voorzieningen onderhoud nodig hebben. Of inschatten hoe veranderingen in de bevolkingssamenstelling de vraag naar diensten beïnvloeden. Dat scheelt verrassingen achteraf en zorgt voor efficiëntere inzet van middelen. ### Drie praktische stappen om te beginnen Je hoeft niet meteen het hele systeem om te gooien. Kleine stappen werken vaak beter. Hier zijn drie concrete dingen die je volgende week al kunt doen: - Begin met één dataset die je al hebt. Bijvoorbeeld het onderhoud van speelplaatsen of straatverlichting. Kijk of je patronen ziet. - Stel simpele vragen. Niet: "Wat is het perfecte model?" Maar: "Wat gebeurde er vorig jaar rond deze tijd?" - Deel je bevindingen met één collega. Een tweede paar ogen ziet vaak wat je zelf mist. Het mooie is dat je hiervoor geen datawetenschapper hoeft te zijn. Het gaat om nieuwsgierigheid. Om het willen begrijpen van wat er in je gemeente gebeurt. ### Valkuilen waar je op moet letten Natuurlijk zijn er ook uitdagingen. Data kan misleidend zijn als je niet begrijpt waar het vandaan komt. Een collega zei ooit tegen me: "Cijfers liegen niet, maar ze vertellen niet altijd de hele waarheid." Dat klopt. Daarom is context zo belangrijk. Een ander punt: niet alles is in cijfers te vangen. De menselijke maat blijft essentiel in het binnenlands bestuur. Data is een hulpmiddel, geen vervanging voor gezond verstand en ervaring. ### Hoe het de dagelijkse praktijk verandert Wanneer je eenmaal begint met datagestuurd werken, merk je dat gesprekken anders verlopen. In plaats van "ik denk dat..." hoor je vaker "de cijfers laten zien dat...". Dat maakt besluitvorming transparanter. En het zorgt voor betere onderbouwing van keuzes richting inwoners. Het gaat niet om perfectie. Het gaat om progressie. Elke dataset die je beter begrijpt, elke vraag die je kunt beantwoorden met feiten in plaats van aannames - dat telt allemaal op. ### De volgende stap in je organisatie Misschien vraag je je af hoe je dit breder kunt trekken. Begin klein, zoals ik al zei. Zoek gelijkgestemden in je team of afdeling. Organiseer een informele lunch waar je ervaringen deelt. Successen zijn besmettelijk. Denk ook aan training. Niet per se een dure cursus, maar gewoon tijd om te experimenteren. Een uurtje per week waarin je met data speelt, kan al verrassende inzichten opleveren. Uiteindelijk draait het om beter besturen. Om slimmer omgaan met publieke middelen. En om dienstverlening die aansluit bij wat inwoners echt nodig hebben. Datagestuurd begroten is daarin geen doel op zich, maar een middel. Een middel dat steeds toegankelijker wordt voor iedereen in het binnenlands bestuur. Dus waar wacht je nog op? Pak die dataset waar je al maanden naar kijkt. Stel één nieuwe vraag. En kijk wat er gebeurt. Soms begint verandering met één simpele klik.